Τουρκικοί ευρωπαϊκοί προσανατολισμοί

 Τουρκικοί ευρωπαϊκοί προσανατολισμοί

ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ Κ. ΓΙΑΛΛΟΥΡΙΔΗΣ
Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής,
Διευθυντής Κέντρου Ανατολικών Σπουδών
για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία,
Πάντειο Πανεπιστήμιο

Είναι σαφές πως η Τουρκία αυτή την περίοδο χρησιμοποιεί αυτή της τη θέση για να διεκδικεί όχι μόνο μαζική χρηματική ενίσχυση, αλλά και γενικότερη γεωστρατηγική αναγνώριση του ρόλου και της σημασίας της σε ένα από τα μεγάλα προβλήματα που κυριαρχούν και πονοκεφαλιάζουν τις πρωτεύουσες της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης.

Η Τουρκία βρίσκεται ούτως ή άλλως εδώ και πολλές δεκαετίες, από το τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και εντεύθεν, σε ένα εξαιρετικά κρίσιμο σταυροδρόμι για τους ισχυρούς παράγοντες της διεθνούς πολιτικής, το οποίο οι τουρκικές κυβερνήσεις ανεξαρτήτως πολιτικού χρώματος και ιδεολογικού προσανατολισμού αξιοποιούν κατά κόρον, διεκδικώντας ή και εκβιάζοντας κατά περίπτωση γεωστρατηγικά και γεωπολιτικά οφέλη για τη χώρα τους,
έτσι ώστε αφενός μεν να ικανοποιήσουν σε οποιονδήποτε βαθμό, μικρό ή μεγαλύτερο, τις ανάγκες και τις απαιτήσεις του διεθνούς και εν προκειμένω του δυτικού παράγοντα, και αφετέρου να αποκομίσουν περαιτέρω πλεονεκτήματα και οφέλη για τη χώρα τους.
Η Άγκυρα εσχάτως αναδεικνύεται σε αποφασιστικής σημασίας πύλη ελέγχου της ροής προσφύγων από τη Μέση Ανατολή προς τη Δύση, πράγμα που, όπως ήδη αναφέρθηκε, αξιοποιεί στον μέγιστο δυνατό βαθμό.

Η τωρινή της αναβαθμισμένη γεωστρατηγική θέση έρχεται σε συνέχεια τής, προ της πτώσεως του σοβιετικού ιμπέριουμ, στρατηγικά σημαντικής θέσης της Άγκυρας για τη Δύση, όπου εθεωρείτο από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και εντεύθεν ως το προκεχωρημένο φυλάκιο του δυτικού κόσμου απέναντι στη Σοβιετική Ένωση. Η προσωρινή υποβάθμιση της
Άγκυρας, μετά την πτώση του σοβιετικού ιμπέριουμ και μέχρι την εμφάνιση της ισλαμικής τρομοκρατίας και των νέων διεθνών ανακατατάξεων, που επήλθαν εσχάτως και που συνέβαλαν στην αναβάθμιση της Τουρκίας, δεν επηρέασε τη γεωστρατηγική της θέση. Σήμερα η θέση της Άγκυρας εμφανίζεται εξαιρετικά αναβαθμισμένη,
δημιουργώντας την εικόνα του κλειδιού, που μπορεί να ελέγξει, εάν το θελήσει, τη μαζική ροή προσφύγων από τη Μέση Ανατολή προς την Ευρώπη.
Είναι σαφές πως η Τουρκία, αυτή την περίοδο, χρησιμοποιεί αυτή της τη θέση για να διεκδικεί όχι μόνο μαζική χρηματική ενίσχυση, αλλά και γενικότερη γεωστρατηγική αναγνώριση του ρόλου και της σημασίας της σε ένα από τα μεγάλα προβλήματα που κυριαρχούν και πονοκεφαλιάζουν τις πρωτεύουσες της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης.
Το τραγικό ζήτημα, που άπτεται και της γενικότερης θέσης των Αθηνών, βρίσκεται στο γεγονός ότι η Άγκυρα, οσάκις αποφασίσει να στείλει πρόσφυγες προς την Ευρώπη, ενθαρρύνει τη ροή τους από τις τουρκικές ακτές στα ελληνικά νησιά, έτσι ώστε οι πρόσφυγες να μη φτάνουν ποτέ στον προορισμό που έχουν επιλέξει, δηλαδή στην Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη, αλλά να παραμένουν στην Ελλάδα. Κατ’ αυτόν τον τρόπο η Τουρκία εισπράττει τα οικονομικά και ευρύτερα γεωπολιτικά οφέλη από τη διευκόλυνση της ροής των προσφύγων και το κόστος το
παίρνει η Αθήνα, χωρίς να διεκδικεί ιδιαίτερη ανταπόδοση, την οποία, εφόσον μένουν οι πρόσφυγες στην Ελλάδα και δεν μετακινούνται προς τα βόρεια, δικαιούται άνευ εταίρου.
Το πρόβλημα δε των Αθηνών είναι πως βρίσκονται σε εξαιρετικά δυσχερή θέση να φρουρήσουν θαλάσσια σύνορα, παρεμποδίζοντας τη ροή των προσφύγων, πράγμα που τεχνικά και πολιτικά είναι, ούτως ή άλλως, δύσκολο. Εκείνο που μπορεί η Αθήνα να κάνει και πιστεύουμε πως υποχρεούται να το διεκδικήσει, είναι την εκπόνηση ενός προγράμματος αντιμετώπισης από την Ευρωπαϊκή Ένωση του προσφυγικού προβλήματος, το οποίο θα συμφωνηθεί με την Τουρκία και θα προνοεί πως αφενός θα παραμένουν στα εδάφη της και θα χρηματοδοτείται η προσωρινή παραμονή τους εκεί, ή αφετέρου θα συμφωνείται με διάφορες χώρες της Ευρώπης, Κεντρικής και Βόρειας, η αποδοχή προσφύγων που επιθυμούν να πάνε σε οποιαδήποτε χώρα της Ευρώπης κατευθείαν από την Τουρκία.
Σε κάθε όμως περίπτωση, η παραμονή των προσφύγων στον τουρκικό χώρο διευκολύνει και το ενδεχόμενο επιστροφής των ανθρώπων αυτών στις εστίες τους, εφόσον τα πράγματα επιτρέψουν μια τέτοια εξέλιξη.
Επομένως, βρισκόμαστε σε μια κρίσιμη καμπή του μεγάλου προβλήματος, το οποίο είναι το προσφυγικό και που προσλαμβάνει παγκόσμιες διαστάσεις και το οποίο μπορεί και πρέπει να διευθετηθεί εκεί που παράγεται η κρίση του, δηλαδή μεταξύ Συρίας και Τουρκίας.
Τέλος, πρέπει να υπογραμμίσουμε πως η κατοχή της βόρειας περιοχής της Κύπρου από τις στρατιωτικές δυνάμεις της Τουρκίας αποτελεί μία πρόσθετη διαρκή κίνηση της Άγκυρας, τόσο έναντι της Ευρώπης, όσο και έναντι της Ελλάδος, με στόχο, αφενός μεν, να αποκτήσει περαιτέρω γεωστρατηγικά και γεωπολιτικά πλεονεκτήματα, ενισχύοντας τη θέση της γενικότερα, αφετέρου δε, να εκβιάζει την Αθήνα, χρησιμοποιώντας την κατοχή για να
επιτυγχάνει τους στόχους της στο Αιγαίο. Η Κύπρος είναι ούτως ή άλλως, πέραν της γεωστρατηγικής της θέσης, μια εύκολη λεία για την Άγκυρα, η οποία αποσκοπεί στη χρησιμοποίηση της Κύπρου, που είναι ευρωπαϊκή χώρα, για να νομιμοποιήσει τη θέλησή της να έχει εδραία, προνομιακή παρουσία στην Ευρώπη.