«Πώς η εμπορική συμφωνία Τουρκίας-Ιράν διαλύθηκε μέσα σε δύο χρόνια»

Συμφωνία Τουρκίας-Ιράν

Απόδοση κειμένου-Επιμέλεια: Ναστούλη Νικολέττα

Μια προτιμησιακή εμπορική συμφωνία μεταξύ της Τουρκίας και του Ιράν έχει αποδειχθεί να είναι μια τεράστια απογοήτευση κατά τα δύο πρώτα χρόνια της, με το διμερές εμπόριο να μένει πολύ πίσω από τον στόχο των 35 δισεκατομμυρίων δολαρίων με το οποίο η συμφωνία έπρεπε να επιτευχθεί. 

Η συμφωνία, η οποία τέθηκε σε ισχύ 1 Γενάρη του 2015, συμπεριελάμβανε δασμολογικές περικοπές σε περίπου 300 προϊόντα, με στόχο τον τριπλασιασμό του όγκου συναλλαγών. Τα αποτελέσματα, όμως, στράφηκαν μακριά από το επιδιωκόμενο, μη μπορώντας να επιτύχουν ακόμη και το ένα τρίτο του στόχου.
Ξεκινώντας από το πρώτο έτος, η συμφωνία οδήγησε σε ένα άβολο αποτέλεσμα: Αντί να αυξάνεται, ο όγκος των συναλλαγών μεταξύ των δύο γειτόνων μειώθηκε. Στο τέλος του 2015, η Τουρκο-Ιρανική συναλλαγή ανήλθε σε 9,76 δις δολάρια - δεν είναι μόνο 25 δις δολάρια μακριά από τον στόχο του, αλλά και 4 δις δολάρια κάτω από το σχήμα του 2014 των 13,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Έτσι, οι ελπίδες χρειάστηκε να παραταθούν έως το 2016, η οποία ήρθε με προστιθέμενη αισιοδοξία αφού οι διεθνείς κυρώσεις κατά του Ιράν ανυψώθηκαν στον απόηχο της πυρηνικής συμφωνίας του με τις παγκόσμιες δυνάμεις. Ενώ η ιρανική αγορά "ερέθισε" την όρεξη των γιγάντων του παγκόσμιου εμπορίου, η Τουρκία είδε σε μια ιδιαίτερα ευνοϊκή θέση τον εαυτό της, όντας ένας άμεσος γείτονας με δασμολογικές μειώσεις που ήδη υπήρχαν. Ωστόσο, μια μεγαλύτερη απογοήτευση βρέθηκε στο προσκήνιο. Παρά την άρση των κυρώσεων, το Τουρκο-ιρανικό εμπόριο το 2016 μετατράπηκε περίπου σε 100 εκατομμύρια δολάρια λιγότερα από το προηγούμενο έτος, σηματοδοτώντας την κατάρρευση της προτιμησιακής εμπορικής συμφωνίας σε μόλις δύο χρόνια.
Είναι σχεδόν αδύνατο να μην καταλήξει στο συμπέρασμα ότι σοβαρά πολιτικά ζητήματα δυσκολεύουν τους οικονομικούς δεσμούς. Η σημαντικότερη από αυτές είναι οι αποκλίνουσες πολιτικές των δύο γειτόνων στη Μέση Ανατολή, ιδιαίτερα στη Συρία και το Ιράκ. Όπως σημειώνεται από τον Fehim Tastekin της Al-Monitor τον Φεβρουάριο οι πολιτικές εντάσεις μεταξύ της Τουρκίας και του Ιράν, οι οποίες προκύπτουν από την περιφερειακή αντιπαλότητα τους, έχουν έρθει για να απειλήσουν τους οικονομικούς δεσμούς.
Η πολιτική διχόνοια έχει υπονομεύσει το εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών τόσο πολύ ώστε να φαίνεται να ηγείται σε ένα σημείο όπου θα διαπραγματεύονται μόνο στο φυσικό αέριο και μερικά άλλα επείγοντα και υποχρεωτικά στοιχεία. Τα στοιχεία του εμπορίου από τα τελευταία πέντε χρόνια προσφέρουν μια σαφή εικόνα της τάσης αυτής.
Αξίζει να σημειωθεί ότι, η Τουρκία και το Ιράν διαπραγματεύονται περισσότερο στα χρόνια πριν από την προτιμησιακή εμπορική συμφωνία. Η διμερής συναλλαγή έφτασε στο ζενίθ το 2012, φτάνοντας τα 21,9 δις δολάρια. Αλλά, όπως η εμφύλια σύγκρουση στη Συρία και το Ιράκ φούντωσε, ο αριθμός άρχισε να φθίνει σταδιακά - πρώτα στα 14,6 δις δολάρια το 2013 και στη συνέχεια σε 13,7 δις το 2014. Για να αντιστραφεί η τάση, η Άγκυρα και η Τεχεράνη έθεσαν σε ισχύ την προτιμησιακή εμπορική συμφωνία, την οποία διαπραγματεύτηκαν για μια ολόκληρη δεκαετία. Ωστόσο, οι διμερείς εντάσεις των περιφερειακών πολιτικών αποδείχθηκε τόσο μεγάλη ώστε ακόμα και οι συνδυασμένες ογκώδεις συναλλαγών του 2015 και του 2016 – 9,79 δις δολάρια και 9,67 δις δολάρια αντίστοιχα - υπολείπονταν του στόχου των 35 δις δολαρίων που στο πλαίσιο της συμφωνίας, η οποία σήμερα φαίνεται μειωμένη σε μια συμβολική σημασία.
Τα δεδομένα από τα τελευταία δύο χρόνια, προσφέρουν μικρή παρηγοριά για την Τουρκία, υποδεικνύοντας ότι η ισορροπία στη συρρίκνωση του εμπορίου έχει αλλάξει υπέρ της.
Το 2016, οι τουρκικές εξαγωγές προς το Ιράν ανήλθαν στα 4,97 δις δολάρια, έναντι των 3,66 δισεκατομμυρίων δολαρίων του προηγούμενου έτους, ενώ οι εισαγωγές από το Ιράν, συμπεριλαμβανομένου του φυσικού αερίου, ήταν αξίας 4.7 δισεκατομμυρίων δολαρίων, έπεσαν κάτω από 6,1 δισεκατομμύρια δολάρια το 2015. Ήταν η πρώτη φορά σε 16 χρόνια, που η Τουρκία είχε εμπορικό πλεόνασμα έναντι του Ιράν. Αν και είναι ένα μικρό πλεόνασμα μόνο γύρω στα 270 εκατομμύρια δολάρια, το γεγονός ότι η ισορροπία αλλάζει υπέρ της Τουρκίας είναι μια αξιοσημείωτη εξέλιξη, η έκβαση μιας σταθερής τάσης κατά τα τελευταία τέσσερα χρόνια.
Το 2013, οι τουρκικές εξαγωγές προς το Ιράν ανήλθαν στα 4,2 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ οι εισαγωγές ήταν αξίας 10,4 δις δολαρίων, που σημαίνει ένα εμπορικό έλλειμμα ύψους 6,2 δις δολαρίων. Το έλλειμμα μειώθηκε σε 5,9 δισεκατομμύρια δολάρια το 2014 και 2,4 δισεκατομμύρια δολάρια το 2015 πριν μετατραπεί σε πλεόνασμα το 2016.
Ωστόσο, λόγω της μείωσης του όγκου των συναλλαγών, αυτή η αύξηση των εξαγωγών δεν είναι λόγος για να γιορτάσουμε. Η Τουρκία ήταν ικανή να εξάγει εμπορεύματα αξίας 10 δις δολαρίων στο Ιράν το 2012, αλλά τώρα αυτό το ποσοστό έχει πέσει στα 4,9 δις δολάρια παρά την άρση των κυρώσεων και την αλματώδη αύξηση της ζήτησης στο Ιράν. Η συνολική εικόνα είναι απαισιόδοξη, χωρίς κάποιο απτό σημάδι ότι ο τριπλασιασμός του όγκου των εμπορικών συναλλαγών είναι ένας στόχος εφικτός. Τον Φεβρουάριο, οι διμερείς εντάσεις ανάγκασαν την Τουρκάλα Υπουργό Οικονομικών Nihat Zeybekci να ακυρώσει μια επίσκεψη στην Τεχεράνη, όπου αναμενόταν να παρακολουθήσει ένα επιχειρηματικό φόρουμ, μαζί με ένα μεγάλο αριθμό Τούρκων επιχειρηματιών. Η εξέλιξη αυτή από μόνη της τορπιλίζει κάθε ελπίδα ότι τα πράγματα θα μπορούσαν να πάρουν μια στροφή προς το καλύτερο το 2017, καθώς οι οικονομικοί δεσμοί παραμένουν βυθισμένοι στη σκιά της πολιτικής διχόνοιας.

Ημερομηνία: 10 Μαρτίου 2017
Αρθρογράφος: Μehmet Cetingulec
Διαθέσιμο σε: http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2017/03/turkey-iran-trade-deal-collapsed-in-two-years.html