Προκλήσεις για το 2017: Ευκαιρίες και Κίνδυνοι

Προκλήσεις 2017

ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ Κ. ΓΙΑΛΛΟΥΡΙΔΗΣ
Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής
Διευθυντής Κέντρου Ανατολικών Σπουδών
για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία του
Παντείου Πανεπιστημίου

ΠΟΛΛΑ ΘΑ ΕΞΑΡΤΗΘΟΥΝ ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ, ΤΟΥΣ ΟΡΑΜΑΤΙΣΜΟΥΣ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΠΛΑΝΗΤΑΡΧΗ

Η ισλαμική θύελλα εκδηλώνει μία σταθερή και δυναμική διεκδίκηση μετάλλαξης του τουρκικού κράτους από κεμαλικό σε ισλαμικό, πράγμα που, εάν συμβεί, θα δημιουργήσει ένα κρίσιμο μομέντουμ για ολόκληρη την περιοχή, στον βαθμό που το Ισλάμ ως κρατική δομή θα απειλήσει όχι μόνο τη Σαουδική Αραβία αλλά και όλα τα καθεστώτα της Μέσης Ανατολής

Μεγάλες και μεσαίες δυνάμεις της ανθρωπότητας που βρίσκονται μακριά από τη Μέση Ανατολή θα πρέπει να σκεφθούν πώς να προστατεύσουν τον κοσμικό χαρακτήρα των κρατών της Μέσης Ανατολής, ώστε να αποφευχθεί μια δραματική μετεξέλιξη της περιοχής

Η Ευρώπη βρίσκεται για πολλοστή φορά και φέτος ενώπιον της πρόκλησης να συγκροτήσει επιτέλους κοινές πολιτικές που να εκφράζουν τις ευρωπαϊκές αρχές και αξίες, κυρίως όμως να αναδειχθεί σε δύναμη παρεμβατική στα διεθνή προβλήματα

Το 2017 εισάγει την ανθρωπότητα σε ένα νέο πλαίσιο προσδοκιών, ευκαιριών, αλλά ταυτόχρονα απειλών και κινδύνων. Η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε ανάφλεξη, το Κουρδικό αναζητεί την επίλυση της διαρκούς ανάγκης του για κρατική στέγη και πατρίδα, ενώ η Τουρκία υφίσταται εσωτερικά πλήγματα, όχι μόνο με την τρομοκρατία, η οποία είναι μόνιμη απειλή πλέον για την εσωτερική ενότητα του κράτους και την ακεραιότητα της χώρας. Ταυτόχρονα, η ισλαμική θύελλα εκδηλώνει μία σταθερή και δυναμική διεκδίκηση μετάλλαξης του τουρκικού κράτους από κεμαλικό σε ισλαμικό, πράγμα που, εάν συμβεί, θα δημιουργήσει ένα κρίσιμο μομέντουμ για ολόκληρη την περιοχή, στον βαθμό που το Ισλάμ ως κρατική δομή θα απειλήσει όχι μόνο τη Σαουδική Αραβία αλλά και όλα τα καθεστώτα της Μέσης Ανατολής.

Πρόκειται για μια εξαιρετικά κρίσιμη εξέλιξη, όπου η Τουρκία, εάν δεν καταφέρει να παραμείνει όρθια ως κοσμικό κράτος δυτικού προσανατολισμού και καταρρεύσει η εσωτερική της δομή από την ισλαμική θύελλα, τότε το 2017 θα σηματοδοτήσει κορυφαίες αλλαγές δομικής υφής στη δομή των κρατών της Εγγύς και ευρύτερης Μέσης Ανατολής, ενώ δεν αποκλείεται να απειληθεί και η ίδια η Ρωσία, η οποία έχει πολυεθνική δομή με ικανό αριθμό ισλαμικών θρησκευτικών οντοτήτων. Βρισκόμαστε, λοιπόν, σε μια περίοδο ανακατατάξεων στην ανατολή του 2017, όπου η ικανότητα ή μη, του τουρκικού κράτους να διατηρήσει τον κοσμικό του χαρακτήρα, θα μπορούσε να σημάνει ευρύτερες εξελίξεις και ανατροπές στη νοτιοανατολική λεκάνη της Μεσογείου και στη Μέση Ανατολή. Όταν, δε, αναφερόμαστε στη Μέση Ανατολή, εννοούμε και καταλαβαίνουμε τον παγκόσμιο ενεργειακό πνεύμονα της υφηλίου, ο οποίος κρίνει σημαντικές στρατηγικές επιλογές της διεθνούς πολιτικής.

Επομένως, μεγάλες και μεσαίες δυνάμεις της ανθρωπότητας που βρίσκονται μακριά από τη Μέση Ανατολή θα πρέπει να σκεφθούν, να αναλογιστούν πώς να προστατεύσουν τον κοσμικό χαρακτήρα των κρατών της Μέσης Ανατολής, ώστε να αποφευχθεί μια δραματική μετεξέλιξη της περιοχής σε δίνη ισλαμικών ανατροπών, όπου η κατάρρευση κοσμικών καθεστώτων θα σημάνει και καταλυτικές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία. Ακριβώς, αναφορικά προς το φαινόμενο του ντόμινο, που σημαίνει πως η κατάρρευση του ενός συστήματος φέρνει και την πτώση των επομένων, η δυναμική εκδήλωση ενός ισλαμικού φαινομένου στην Τουρκία ή στη Μέση Ανατολή, θα μπορούσε να είχε επακόλουθες αρνητικές εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή, αρχής γενομένης από τα Βαλκάνια, που ούτως ή άλλως το Ισλάμ καιροφυλακτεί και να καταλήξει στην Μόσχα, όπου εκεί θα διαδραματισθεί το στρατηγικό παιχνίδι της επιβίωσης του δυτικού κόσμου.

Συνεπώς, το νέο έτος μπορεί να φέρνει μαζί του προσδοκίες και ελπίδες, όπως κάθε νέα χρονιά για τον καθένα και για τα ευρύτερα σύνολα, κρατικά και εθνικά, αλλά ταυτόχρονα εμφιλοχωρούν και κίνδυνοι, οι οποίοι μπορούν να λειτουργήσουν ανατρεπτικά για τη δομή του παγκόσμιου συστήματος. Είναι απολύτως βέβαιο πως η ισλαμική διείσδυση σε διάφορα κοσμικά καθεστώτα της Ανατολής, κυρίως όμως στο δυτικόστροφο καθεστώς της Τουρκίας, μπορεί να επιφέρει με την αλληλουχία μιας αλληλεπίδρασης, τέτοιες ανατροπές που να μεταβάλουν την πορεία της ανθρωπότητας αρνητικά.

Στο ίδιο σκεπτικό, τίθεται για την Κύπρο και το Κυπριακό Πρόβλημα, το ζήτημα της δυνατότητας να έχει κανείς αισιοδοξία και προσδοκία πως θα μπορούσε να επιλυθεί μέσα από τη θετική παρεμβατική λειτουργία ενός κράτους, όπως η Τουρκία, η οποία εκτός από το γεγονός πως διεκδικεί να θέσει όλη την Κύπρο υπό τον έλεγχό της, βρίσκεται σε εσωτερική συγκρουσιακή διάσταση, της οποίας η πορεία και το τέλος είναι απρόβλεπτη. Η παρεμβατική λειτουργία της Τουρκίας, εκτός από το γεγονός ότι θα είναι απειλή για την υπόσταση της Κύπρου, θα εξελιχθεί σε έναν εφιάλτη, ο οποίος μπορεί να αποβεί καταλυτικός για την επιβίωση της Κύπρου ως κρατικής οντότητας αλλά και του Ελληνισμού.

Οι ευκαιρίες που αναδεικνύει η καινούργια χρονιά είναι περιορισμένες και θα εξαρτηθούν από την στρατηγική, τους οραματισμούς και τους σχεδιασμούς του νέου πλανητάρχη, ιδιαιτέρως μάλιστα ως προς τον παρεμβατικό ρόλο που ενδεχομένως να αναπτύξει σε μεγάλα διεθνή ζητήματα, όπως το Μεσανατολικό. Η Ευρώπη βρίσκεται για πολλοστή φορά και φέτος ενώπιον της πρόκλησης να συγκροτήσει επιτέλους κοινές πολιτικές που να εκφράζουν τις ευρωπαϊκές αρχές και αξίες, κυρίως όμως να αναδειχθεί σε δύναμη παρεμβατική στα διεθνή προβλήματα. Τέτοια μπορεί να είναι πέραν των κλασσικών διεθνών προβλημάτων, αυτά του Τρίτου Κόσμου, όπως η πείνα, η εξαθλίωση, ο αναλφαβητισμός. Εκεί η ανθρωπιστική Ευρώπη έχει πεδίον δόξης λαμπρόν.