Η ανοδική πορεία των Ρωσικών Ενόπλων Δυνάμεων

 Όλγα Αριστείδου,
Βοηθός Ερευνητής
Κέντρο Ανατολικών Σπουδών, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Δεν χωράει αμφιβολία ότι οι Ένοπλες Δυνάμεις της Ρωσίας δεν έχουν πλέον την ίδια αίγλη, όπως στο παρελθόν, παρά τα πυρηνικά τους όπλα. Αυτό σταδιακά αλλάζει, αφού η Ρωσία εξοπλίζεται με υπερσύγχρονα συστήματα, που σύντομα θα την καταστήσουν μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις του κόσμου.
 

Η υπεροχή των Ηνωμένων Πολιτειών είναι αδιαμφισβήτητη, όμως η Ρωσία ( όπως και η Κίνα), επιδιώκει να διευρύνει την επιρροή της στο διεθνές σύστημα, απέναντι στις ΗΠΑ κυρίως, αλλά και στις υπόλοιπες μεγάλες δυνάμεις, δημιουργώντας έτσι έναν νέο ανταγωνισμό.

Η ανάπτυξη της τεχνολογίας και πιο συγκεκριμένα η ανάπτυξη των «έξυπνων» όπλων ακριβείας έχει αλλάξει τον χαρακτήρα του πολέμου. Σε αυτή την πραγματικότητα προσπαθεί να ανταπεξέλθει η Ρωσία, όπως επεσήμανε και ο Ντμίτρι Ρογκόζιν, αναπληρωτής Πρωθυπουργός της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Η στρατιωτική βιομηχανία της Ρωσίας βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις παραγωγικές και επιστημονικές επιχειρήσεις, που είχαν δημιουργηθεί επί Σοβιετικής Ένωσης. Γι’ αυτό υπάρχει επιτακτική ανάγκη εκσυγχρονισμού της στρατιωτικής βιομηχανίας, ανεξάρτητης από τις εξωτερικές προμήθειες.

Η αδυναμία του ρωσικού στρατού αποκαλύφθηκε και κατά την διάρκεια της δεκαετίας του 1990 με τους πολέμους της Τσετσενίας, αλλά και το 2008 με τον πόλεμο με την Γεωργία. Παρά την επιτυχή της έκβαση, η σύγκρουση με την Γεωργία κατέδειξε όλα εκείνα τα αδύναμα σημεία των Ρωσικών Ενόπλων Δυνάμεων, όπως τον ξεπερασμένο τρόπο διοίκησης και ελέγχου του στρατού, αλλά και τα απαρχαιωμένα συστήματα αναγνώρισης και διαβιβάσεων. Γι’ αυτό ήδη από τον Οκτώβριο του 2008, λίγο καιρό δηλαδή μετά το τέλος της σύγκρουσης με την Γεωργία, η Ρωσία ξεκίνησε την αναδιάρθρωση του στρατού της. Βέβαια, είχε προηγηθεί μία περίοδος κατά την οποία οι στρατιωτικές διοικήσεις είχαν εξασφαλίσει σημαντικότατους οικονομικούς πόρους, που όμως δεν είχαν αξιοποιηθεί με τον καλύτερο τρόπο, όπως έκανε εμφανές η κρίση του 2008. Έτσι, ο τότε Υπουργός Αμύνης, Ανατόλι Σερντιούκοφ, εξήγγειλε μία από τις πιο ριζοσπαστικές στρατιωτικές μεταρρυθμίσεις που έχουν γίνει τον τελευταίο αιώνα.

Επιπλέον, σύμφωνα με δηλώσεις του Ρώσου Υπουργού Αμύνης, Σεργκέι Σοϊγκού, «κατά το 2014 η εκπαίδευση των πιλότων και των ναυτών θα γίνεται στο επίπεδο των προηγμένων στρατών του κόσμου». Μάλιστα, ο κ. Σοϊγκού πρόσθεσε ότι ήδη έχει επεξεργαστεί λεπτομερώς το σχέδιο του στρατιωτικού προϋπολογισμού για το 2014, αλλά και η χρηματοδοτική περίοδος για τα έτη 2015-2016. «Είναι η συνέχεια της ανάπτυξης, εκσυγχρονισμού και ανανέωσης των Ενόπλων Δυνάμεων της Ρωσίας. Έχουμε καταφέρει τον πλήρη συγχρονισμό των προμηθειών όπλων και πολεμικού υλικού με την εκπαίδευση που αντιστοιχεί στην υποδομή για την αποδοχή τους». Σε παρόμοιο κλίμα κινήθηκαν και οι δηλώσεις του Υπουργού, με αφορμή τα κοινά γυμνάσια Ρωσίας- Λευκορωσίας, όπου ο Σοϊγκου τόνισε ότι μέχρι το 2020, οι ρωσικές Ένοπλες Δυνάμεις θα είναι ικανές να αντιμετωπίσουν τον πιο άρτια προετοιμασμένο (από τεχνολογική άποψη) αντίπαλο στρατό.

Ο Αρχηγός του ρωσικού Γενικού Επιτελείου Στρατού, Βαλέρι Γκεράσιμοφ, δήλωσε ότι έχουν ήδη προσληφθεί περισσότεροι από 48.000 επαγγελματίες στρατιώτες, γεγονός που σημαίνει ότι μέχρι το τέλος του έτους θα υπηρετούν συνολικά 820.000 άντρες. Αυτό μεταφράζεται σε ένα ποσοστό της τάξεως του 82% του στόχου που έχει θέσει ο Ρώσος Πρόεδρος σε διάταγμα του.

Ο Γκεράσιμοφ σχολιάζοντας τα νέα οπλικά συστήματα με τα οποία εξοπλίζεται η Ρωσία, δήλωσε ότι οι νέοι τύποι όπλων και τεχνικών εξακολουθούν να αυξάνονται. Μάλιστα, ανέφερε ότι οι εταιρείες αμυντικής βιομηχανίας θα πρέπει να εκπληρώσουν τις παραγγελίες για νέο υλικό , κατά 30% μέχρι το τέλος του 2015 και τουλάχιστον 70% μέχρι το 2020. Επίσης, ο Αρχηγός τόνισε ότι έχει ολοκληρωθεί ο εφοδιασμός μίας ταξιαρχίας πυραύλων με το σύστημα Iskander-M και έχει ήδη προγραμματιστεί ο εξοπλισμός μίας ακόμα ταξιαρχίας με το ίδιο σύστημα, καθώς και η λειτουργία δύο νέων αεροπορικών βάσεων, ο εξοπλισμός του στρατού με τα πιο σύγχρονα μέσα επικοινωνίας, ο σχεδιασμός της δημιουργίας δεκαέξι στρατιωτικών καταυλισμών και η ολική αναμόρφωση περισσότερων από 200 εγκαταστάσεων.

Επιπρόσθετα, πρέπει να αναφέρουμε την οικονομική βοήθεια που δίνεται στους Ρώσους στρατιωτικούς, και κυρίως την παροχή στέγασης. Έχουν ήδη δοθεί 15.300 διαμερίσματα, και αναμένεται να παραδοθούν ακόμα 26.100. Στόχος είναι να χορηγηθούν διαμερίσματα σε όλους τους στρατιωτικούς που βρίσκονται σε λίστα αναμονής.

Πολεμικό ναυτικό

Σήμερα, ένα μεγάλο ποσοστό των δυνάμεων του ρωσικού πολεμικού ναυτικού αποτελούν απαρχαιωμένα σκάφη, κατασκευασμένα κατά τις δεκαετίες του 1970 και 1980, και που σαφώς δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις σύγχρονες απαιτήσεις.

Πλέον όμως, η πρόοδος είναι μεγάλη και σε αυτόν τον τομέα. Μάλιστα, καθελκύστηκε το πρώτο ρωσικό ελικοπτεροφόρο, στην πόλη Σεν Ναζέρ της Γαλλίας. Πρόκειται για μία αποβατική ελικοπτεροφόρο πλωτή εξέδρα, που κατασκεύασε η εταιρεία STX France. Θεωρείται ότι αυτό το πλοίο θα ενισχύσει σε μεγάλο βαθμό τις δυνατότητες του ρωσικού στόλου. Βέβαια, αυτή η συνεργασία μεταξύ Ρωσίας και Γαλλίας στον στρατιωτικό τομέα, προκάλεσε ποικίλα επικριτικά σχόλια στο εσωτερικό της Ρωσίας, για το κατά πόσο είναι αποδεκτό να ναυπηγούνται πλοία στο εξωτερικό, και μάλιστα σε συνεργασία με ένα από τα ηγετικά κράτη του ΝΑΤΟ. Επίσης, η κατασκευή τέτοιου είδους πλοίων προκάλεσε την αντίδραση και γειτονικών της Ρωσίας κρατών, όπως της Γεωργίας και των χωρών της Βαλτικής Θάλασσας. Το θέμα είναι όμως ότι πλοία τέτοιου μεγέθους και δυνατοτήτων δεν προορίζονται για περιοχές όπως η Βαλτική και η Μαύρη Θάλασσα, αλλά για συγκρούσεις, όπως πχ στη Συρία.

Εξαγωγές

Σπουδαία βήματα έχει κάνει η Ρωσία και στο θέμα των στρατιωτικών εξαγωγών. Για παράδειγμα, οι σχέσεις Ρωσίας-Ινδίας έχουν ξεφύγει από το κλασσικό πλαίσιο «πωλητής- αγοραστής», και έχουν περάσει σε ένα νέο στάδιο, που περιλαμβάνει προγράμματα κοινού σχεδιασμού και παραγωγής στρατιωτικού υλικού. Σύμφωνα με δηλώσεις του Ινδού

Πρωθυπουργού Μονμαχάν Σινχκ, κατά την επίσκεψη του στη Ρωσία, στις 20 Οκτωβρίου 2013, «Εξετάζεται ο σχεδιασμός ενός καταδιωκτικού πέμπτης γενιάς και ενός μεταγωγικού αεροσκάφους πολλαπλών χρήσεων σε δύο σχέδια- ορόσημα της ινδορωσικής στρατιωτικής και τεχνολογικής συνεργασίας».

Επίσης, παρόμοια κατάσταση ισχύει και στις σχέσεις της Ρωσίας με την Βραζιλία, όπου η πρώτη έχει προτείνει την κατασκευή καταδιωκτικού πέμπτης γενιάς, σχέδιο που αν υλοποιηθεί, μπορεί να καταστήσει την Πολεμική Αεροπορία της Βραζιλίας μία από τις ισχυρότερες στον κόσμο.

Ενδιαφέρον για τις ρωσικές πυραυλικές τεχνολογίες έχει επιδείξει και η Γαλλία. Μάλιστα ήταν από τις πρώτες χώρες που παρήγγειλαν το σύστημα κάθετης εκτόξευσης για το θαλάσσιο αντιπυραυλικό σύστημα “Crotale Naval”. Το συγκεκριμένο σύστημα διαθέτει ορισμένα ποιοτικά χαρακτηριστικά, που κανένα αμερικανικό αντιαεροπορικό πυραυλικό σύστημα δεν διαθέτει.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι ρωσικές εξαγωγές σημειώνουν σταθερή αύξηση. Το 2001 ήταν στα 2,5 δις ευρώ, το 2010 στα 6,8 δις ευρώ, ενώ κατά την διάρκεια του περασμένου έτους, οι ρωσικές πωλήσεις αμυντικού εξοπλισμού ξεπέρασαν τα 12δις δολάρια. Αυτές οι πωλήσεις, εκτός από τα προηγμένα οπλικά συστήματα, περιλαμβάνουν και τεχνογνωσία αμυντικών τεχνολογιών, στη βάση της οποίας άλλες χώρες θα μπορέσουν να αναπτύξουν την δική τους παραγωγή οπλικών συστημάτων.

Ένα είδος στρατιωτικής συνεργασίας όμως έχουμε και μεταξύ Ρωσίας και Κύπρου. Δημοσίευμα κυπριακής εφημερίδας έφερε στο φως ενημερωτικό σημείωμα του Υπουργού Αμύνης Φώτη Φωτίου προς το Υπουργικό Συμβούλιο, μετά την επίσκεψη του στη Μόσχα, τον Μάιο του 2013. Στο σημείωμα αναφέρεται ότι ο Ρώσος Υπουργός Αμύνης, Σεργκέι Σοϊγκου, έθεσε το θέμα παροχής διευκολύνσεων από την Κυπριακή Δημοκρατία. Πιο συγκεκριμένα ζήτησε: πρώτον, τον ελλιμενισμό πλοίων του Ρωσικού Ναυτικού, τη χρήση υποδομών για τη φύλαξη ανταλλακτικών των πλοίων και τη χρησιμοποίηση της Κύπρου για την αντικατάσταση των πληρωμάτων τους και δεύτερον, τη χρήση της Αεροπορικής Βάσης Πάφου από τα αεροσκάφη της Ρωσικής Αεροπορίας. Πρόκειται για ζητήματα τα οποία είχαν συζητηθεί και μεταξύ των Υπουργών Εξωτερικών των δύο χωρών, Ιωάννη Κασουλίδη και Sergei Lavrov. Μάλιστα, ο Κύπριος Υπουργός Εξωτερικών τόνισε ότι πρόκειται για διευκολύνσεις σύντομης χρονικής διάρκειας, όπως αυτές που προσφέρονται σε άλλα κράτη (π.χ. Γαλλία, Γερμανία) και όχι για παραχωρήσεις επί μονίμου βάσεως.

Βέβαια, δεν είναι όλα ρόδινα στις εξαγωγές στρατιωτικών ειδών από τη Ρωσία. Ένας από τους πλέον σταθερούς πελάτες της, κατά τις προηγούμενες δεκαετίες, η Κίνα, αναπτύσσει σταδιακά μεν- επιτυχώς δε, τα δικά της συστήματα. Βαρέα άρματα μάχης, αντιπυραυλικά συστήματα, μαχητικά αεροσκάφη τέταρτης γενιάς είναι μερικά από αυτά. Συνεπώς, η Κίνα κατέβηκε από την θέση Νο1 που κατείχε στο «πελατολόγιο» της Ρωσίας, στη θέση Νο3. Το ζήτημα είναι ότι αυτή η άνοδος της στρατιωτικής βιομηχανίας της Κίνας, όχι μόνο την καθιστά όλο και περισσότερο αυτόνομη, αλλά ότι θα μπορούσε να την μετατρέψει και σε έναν επικίνδυνο ανταγωνιστή για τις ρωσικές εξαγωγές. Ήδη η Κίνα έχει ξεκινήσει τις εξαγωγές της, και συζητά με χώρες, όπως η Τουρκία. Μάλιστα, αυτό το τελευταίο deal που τείνει να γίνει μεταξύ Κίνας και Τουρκίας, ανησύχησε πολύ και τις Ηνωμένες Πολιτείες, που

προσπαθούν να το ανατρέψουν και να προωθήσουν τα δικά τους συστήματα στην Τουρκία. Πάντως είναι γεγονός, ότι η Κίνα διαθέτει κάποια συγκριτικά πλεονεκτήματα, με κυριότερο την χαμηλή τιμή, που την καθιστούν άξια ανταγωνίστρια.

Εισαγωγές

Πέρα από τις εξαγωγές βέβαια, όπως είναι προφανές, η Ρωσία εισάγει συστήματα και από το εξωτερικό. Ενδεικτικά θα αναφέρουμε μερικές περιπτώσεις.

Το 2009, ο ρωσικός στρατός αγόρασε 12 μη επανδρωμένα αεροσκάφη, από την ισραηλινή εταιρεία “Israel Aerospace Industries” και έναν χρόνο αργότερα, υπέγραψε σύμβαση, σύμφωνα με την οποία επιτρεπόταν η παραγωγή τέτοιου είδους αεροσκαφών ισραηλινής τεχνολογίας, σε Ρωσικό έδαφος. Αργότερα, το 2011, υπέγραψε συμφωνία για την αγορά δύο γαλλικών σκαφών, τύπου Mistral, που χάρη στην ικανότητα τους να μεταφέρουν 60 οχήματα, 16 ελικόπτερα και 700 στρατιώτες, έκαστο, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως ένα πολύ καλό επιθετικό όπλο, κα όχι μόνο. Σε αυτή την συμφωνία με τη Γαλλία, εξέφρασαν έντονα την αποδοκιμασία τους μερικές από τις γείτονες χώρες της Ρωσίας, όπως η Γεωργία, η Λιθουανία, η Λετονία και η Εσθονία. Ο λόγος φυσικά είναι ότι αυτά τα σκάφη θα βρίσκονται στη Βαλτική και Μαύρη Θάλασσα, και θα αποτελούν απειλή για μικρές δυνάμεις όπως οι παραπάνω.

Με σύγχρονα οπλικά συστήματα, εξαγωγές, ένα εκατομμύριο ενεργό προσωπικό και δαπάνες 755 δισεκατομμυρίων δολαρίων, σκοπεύει ο Πρόεδρος Πούτιν να ανανεώσει τις ρωσικές Ένοπλες Δυνάμεις μέχρι το 2020. Άραγε θα εκπληρωθούν οι στόχοι του μέσα στο χρονικό περιθώριο που έχει θέσει; Πόσο θα κλείσει το χάσμα μεταξύ Ρωσίας και ΗΠΑ; Αναμένεται να το δούμε!


-Η Ρωσία τώρα, http://rbth.gr/international/2013/09/25/to_megalo_stoixima_ti_amyna_2519... http://rbth.gr/tecnology/2013/10/15/oplika_systimata_made_in_russia_kata... - Ελευθεροτυπία, http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=325567 -The National Interest, http://nationalinterest.org/commentary/russias-military-back-9181 - The voice of Russia, http://voiceofrussia.com/news/2013_10_18/West-2013-training-results-to-determine-Russian-army-development-Shoigu-1417/