Επικεντρωθείτε στους πρόσφυγες που παραμένουν στη Μέση Ανατολή

Απόδοση κειμένου- επιμέλεια: Σαραντάρη Κατερίνα
Κέντρο Ανατολικών Σπουδών

Των: Hardin Lang, Julianne Smith

Η Συρία και οι γείτονές της παραμένουν στο επίκεντρο της κρίσης
Όταν αναφερόμαστε στην εν εξελίξει προσφυγική κρίση, το μεγαλύτερο μέρος της προσοχής της Δύσης έχει στραφεί σε εκείνους τους πρόσφυγες που καταφθάνουν σε ευρωπαϊκό έδαφος. Ωστόσο, αυτό που συχνά ξεχνάμε είναι το ότι η πλειοψηφία των προσφύγων από τη Συρία παραμένουν στις γειτονικές της χώρες, δηλαδή την Τουρκία, το Λίβανο και την Ιορδανία.

Καθώς η διεθνής κοινότητα, πλήθος ΜΚΟ και άλλων οργανώσεων ετοιμάζονται για τη Διάσκεψη που αφορά στη βοήθεια της Συρίας στο Λονδίνο στις 2 Φεβρουαρίου, θα πρέπει να επανεξετάσουν την προσέγγισή τους. Η κρίση αυτή, η οποία είναι πιθανό να επιδεινωθεί στους προσεχείς μήνες, χρειάζεται μια νέα στρατηγική.
Πρόσφατα, επιστρέψαμε από την Ιορδανία όπου είχαμε την ευκαιρία να επισκεφθούμε τον καταυλισμό προσφύγων Zaatari που φιλοξενεί ογδόντα χιλιάδες πρόσφυγες, καθώς και αστικά κέντρα στα οποία κατοικούν πολλοί πρόσφυγες. Το εύρος της κρίσης είναι συγκλονιστικό. Περισσότεροι από δεκατρία εκατομμύρια Σύριοι είναι ευάλωτοι ή έχουν εκτοπιστεί στο εσωτερικό της χώρας. Πάνω από τέσσερα εκατομμύρια Σύριοι πρόσφυγες έχουν καταφύγει σε γειτονικές χώρες. Αλλά δεν πρέπει να νομίζουμε ότι αυτό είναι το τέλος της ιστορίας. Στην πραγματικότητα, υπάρχουν ήδη ενδείξεις πως η προσφυγική κρίση επιδεινώνεται.
Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής μας, πρόσφυγες από τη Δαμασκό μας περιέγραψαν πώς προσπαθούσαν να εκμεταλλευτούν μερικές ώρες ανάπαυλας από τις βόμβες του Άσαντ, οι οποίες συχνά προέρχονταν από ένα και μόνο αεροπλάνο. Αλλά σήμερα, με τα ρωσικά αεροσκάφη να πετούν όλο και πιο βαθιά στο νότιο άκρο της Συρίας, οι βομβαρδισμοί είναι τώρα συνεχείς. Οι οικογένειες πλέον δεν μπορούν να ζητήσουν από πουθενά βοήθεια ή δεν μπορούν να κινηθούν ελεύθερα μέσα στις πόλεις, όπως στην Νταράα.
Οι πρόσφυγες, απελπισμένοι να ξεφύγουν, διαφεύγουν τώρα μέσω μιας απομακρυσμένης συνοριακής διάβασης κοντά την περιοχή Ρουκμπάν, όπου ενώνεται η Συρία με την Ιορδανία και το Ιράκ, καθώς έχουν πληροφορηθεί πως η Ιορδανία επιτρέπει να εισέλθει ένας μικρός αριθμός προσφύγων. Δυστυχώς, η αναμονή για να διασχίσουν τα σύνορα μπορεί να διαρκέσει μήνες και στην ουσία δεν υπάρχει καμία υποδομή για τους δεκαέξι χιλιάδες πρόσφυγες που έχουν συγκεντρωθεί εκεί.
Η κατάσταση στα βόρεια γύρω από το Χαλέπι είναι εξίσου ζοφερή. Εκεί, τα ρωσικά αεροπλάνα και οι συριακές δυνάμεις στοχεύουν τις ομάδες ανταρτών, οι οποίες εδώ και χρόνια έχουν στην κατοχή τους μεγάλα τμήματα του Χαλεπίου. Εάν αυτές οι προσπάθειες είναι επιτυχημένες, η Τουρκία θα μπορούσε κάλλιστα να βρεθεί με άλλο μισό εκατομμύριο πρόσφυγες να κινούνται προς τα σύνορά της. Όσο για το υπόλοιπο της χώρας, ένας ανώτερος διεθνής αξιωματούχος στην Ιορδανία σημειώνει πως εάν η διαδικασία της Βιέννης δεν επιτύχει μια κατάπαυση πυρός και έπειτα μια πολιτική διαδικασία, θα μπορούσε να προκαλέσει ένα νέο κύμα αιτούντων άσυλο από ολόκληρη τη Συρία.
Για να αντιμετωπίσουμε την υφιστάμενη κρίση και να προετοιμαστούμε για αυτά τα πρόσθετα σενάρια χρειάζεται μια σειρά από επείγοντα μέτρα. Πρώτον, η Ευρώπη, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι συμμαχικές χώρες του Κόλπου πρέπει να διαθέσουν περισσότερους πόρους- πολλούς περισσότερους. Η βοήθεια προς τη Συρία είναι θλιβερά ανεπαρκής. Πέρυσι, ο ΟΗΕ συγκέντρωσε 3,3 δις δολάρια για τη Συρία. Αυτά είναι 5,1 δις δολάρια λιγότερα από την ετήσια έκκληση για 8,4 δις δολάρια. Το 2014, το έλλειμμα ήταν 4,2 δις δολάρια. καθώς η κρίση επιδεινώνεται τραγικά, το χάσμα μεταξύ των ανθρωπιστικών αναγκών και της προσφοράς βοήθειας μόνο διευρύνεται. Οι ανθρωπιστικές οργανώσεις, για να μπορέσουν να επιβιώσουν, έχουν αναγκαστεί να μειώσουν τη βοήθεια που προσφέρουν ακόμα και στις πιο ευάλωτες περιπτώσεις. Πέρυσι, ορισμένοι οργανισμοί των Ηνωμένων Εθνών αναγκάστηκαν να μειώσουν τη βοήθειά τους σχεδόν στο μισό.
Δυστυχώς, η ανθρωπιστική βοήθεια από μόνη της είναι απίθανο να σταματήσει αυτή την τραγωδία. Οι πρόσφυγες φεύγουν από την Ιορδανία, την Τουρκία και το Λίβανο για να αναζητήσουν τα προς το ζην. Τα χρόνια που έχουν περάσει σε στρατόπεδα ή σε κοινότητες υποδοχής τους έχουν αφήσει με μηδενικές προοπτικές εργασίας, με ελάχιστες αποταμιεύσεις και εξαρτώμενους σε ανεπαρκή προγράμματα βοήθειας. Για να περιορίσουν την κρίση, οι Σύριοι πρόσφυγες θα πρέπει να βρουν κάποιο μέλλον για τον εαυτό τους στην περιοχή όπου πολλοί από αυτούς θέλουν να ζήσουν. Οι περισσότεροι από τους πρόσφυγες που συναντήσαμε στην Ιορδανία δεν ζητούσαν ελεημοσύνη, ζητούσαν απλά μια ευκαιρία να διεκδικήσουν εκ νέου την αξιοπρέπειά τους και να μπορέσουν να συντηρήσουν τις οικογένειές τους. Οι χώρες υποδοχής δικαιολογημένα διστάζουν να ανοίξουν τις αγορές εργασίας τους στους πρόσφυγες. Οι κυβερνήσεις φοβούνται πως οι Σύριοι θα καταλάβουν τις θέσεις εργασίας από τους ήδη αγανακτισμένους πολίτες, γεγονός που θα φέρει την κοινωνική συνοχή σε οριακό σημείο.
Μια επιλογή θα ήταν να δοθεί στους πρόσφυγες το δικαίωμα να ανταγωνιστούν για τις θέσεις εργασίας που έχουν ήδη πληρωθεί από ξένους εργαζόμενους. Ας πάρουμε την περίπτωση της Ιορδανίας, η οποία σήμερα φιλοξενεί περίπου 630.000 πρόσφυγες. Σύμφωνα με την κυβέρνηση, υπάρχουν περίπου 330.000 μετανάστες που εργάζονται νόμιμα στην Ιορδανία και προέρχονται κυρίως από την Αίγυπτο και την Ασία. Οι μετανάστες αυτοί απασχολούνται σε μεγάλο βαθμό σε θέσεις χαμηλής ειδίκευσης στον τομέα της βιομηχανίας, της γεωργίας και των κατασκευών.
Η Ιορδανία θα πρέπει να εκδώσει άδειες για τους Σύριους πρόσφυγες ώστε να εργάζονται σε αυτούς τους τομείς. Η κυβέρνηση μόλις αποφάσισε να επιτρέψει την εργασία τεσσάρων χιλιάδων Σύριων στους τομείς της βιοτεχνίας και της γεωργίας- μια απόφαση που θα πρέπει να επικροτήσουμε. Αλλά αυτό το πρόγραμμα θα πρέπει να διευρυνθεί γρήγορα ώστε να συμπεριλάβει όλους τους τομείς που δύνανται να εργαστούν οι πρόσφυγες. Και οι υπόλοιπες χώρες στην περιοχή θα πρέπει να ακολουθήσουν το παράδειγμά τους. Τα κράτη του Κόλπου φιλοξενούν πάνω από είκοσι δύο εκατομμύρια μετανάστες που εργάζονται. Αυτές οι χώρες ισχυρίζονται επίσης πως από τη στιγμή που ξεκίνησε η κρίση έχουν δεχθεί περίπου διακόσιους χιλιάδες Σύριους μετανάστες. Αν αυτός ο αριθμός διπλασιασθεί θα αποτελεί μια σταγόνα στον ωκεανό του ποσοστού των μεταναστών- εργαζομένων του Κόλπου.
Η εκπαίδευση είναι το άλλο κλειδί για την επιτυχία. Οι πρόσφυγες που ρωτήσαμε στο Zaatari είπαν πως αυτή ήταν η κορυφαία προτεραιότητά τους. Στις γειτονικές χώρες βρίσκονται δύο εκατομμύρια παιδία πρόσφυγες από τη Συρία. Ολοένα και περισσότερα παιδιά αναγκάζονται να εργασθούν ή να παντρευτούν. Ο Λίβανος έχει πρωτοπορήσει με ένα πρόγραμμα βάσει του οποίου τα σχολεία είναι ανοιχτά και το βράδυ για να μπορούν να εξυπηρετούν αυτά τα παιδιά. Τόσο η Τουρκία όσο και η Ιορδανία σχεδιάζουν να αυξήσουν σημαντικά τον αριθμό των προσφύγων στα σχολεία. Στις χώρες αυτές για το 2016 ο στόχος είναι να υπάρξουν ένα εκατομμύριο παιδία προσφύγων της Συρίας στα σχολεία. Για να επιτευχθεί αυτό, στη Διάσκεψη του Λονδίνου θα πρέπει να συγκεντρωθούν 500 εκατομμύρια δολάρια. Αυτοί οι πόροι θα πρέπει να συνδυαστούν με ένα σχέδιο για θέσεις εργασίας έτσι ώστε οι οικογένειες να μην αναγκαστούν να επιλέξουν μεταξύ του να στείλουν τα παιδιά τους στο σχολείο ή να τα στείλουν στους δρόμους να μαζεύουν φιάλες και δοχεία.
Εάν η Δύση πρόκειται να πιέσει τις χώρες στην περιοχή να ανοίξουν τις αγορές εργασίας τους και τα σχολεία, θα πρέπει και εκείνες οι ίδιες να επιδείξουν προθυμία να ανοίξουν τα σύνορά τους. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ο μεγαλύτερος χορηγός ανθρωπιστικής βοήθειας στη συριακή κρίση. Θα πρέπει να συνεχίσουν να αναλαμβάνουν ηγετικό ρόλο. Πέρυσι, μια διακομματική ομάδα κάλεσε τις ΗΠΑ να δεχτούν εκατοντάδες χιλιάδες περισσότερους Σύριους πρόσφυγες και να χορηγήσουν δύο εκατομμύρια δολάρια επιπλέον σε βοήθεια. Το Κογκρέσο και η κυβέρνηση θα πρέπει να δράσουν για να υλοποιηθεί αυτή η πρόταση. Και τότε θα πρέπει να αξιοποιήσουμε αυτή τη δέσμευση επικοινωνώντας με τους εταίρους μας στον Κόλπο, για να συνδράμουν στη ανάκτηση εκείνης της ελκυστικότητας των Ηνωμένων Εθνών.
Τέλος, οι κυβερνήσεις και οι ΜΚΟ θα πρέπει να συνεργαστούν με τον ιδιωτικό τομέα ώστε να υπάρξουν καινοτομίες σχετικά με την παροχή βοήθειας στους πρόσφυγες. Στην Ιορδανία, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες, σε συνεργασία με τοπικές τράπεζες, εφαρμόζει πιλοτικά ένα πρόγραμμα όπου η διανομή μετρητών γίνεται απευθείας στους πρόσφυγες χρησιμοποιώντας την τεχνολογία σάρωσης της ίριδας σε μηχανήματα ΑΤΜ. Αυτό επιτρέπει στην Ύπατη Αρμοστεία να διενεργεί «έλεγχο παρουσίας» και να επιβεβαιώνει ότι οι πόροι διατίθενται σωστά στην πράξη. Σήμερα, η πλειοψηφία των προσφύγων στην Ιορδανία στηρίζεται σε αυτή την τεχνολογία. Η Ύπατη Αρμοστεία πειραματίζεται και με ένα νέο πρόγραμμα που ονομάζεται “Cash on Wheels”, με το οποίο τα ΑΜΤ μεταφέρονται μέσα σε ένα όχημα στους καταυλισμούς. Τέτοιες καινοτομίες προσφέρουν μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και αξιοπρέπεια στη διανομή βοήθειας. Οι χορηγοί και οι οργανώσεις παροχής βοήθειας θα πρέπει να συνεργαστούν με τον ιδιωτικό τομέα ώστε να εκμεταλλευτούν τη δύναμη της τεχνολογίας στην προσπάθεια αυτή.
Η Διάσκεψη στο Λονδίνο δεν μπορεί να είναι απλά μια υποχρέωση όπως συνήθως. Για πολύ καιρό, οι υπηρεσίες αρωγής έχουν αναγκαστεί να δώσουν μια λύση στη μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση, με σχετικά περιορισμένους προϋπολογισμούς. Αυτό θα πρέπει να αλλάξει φέτος στο Λονδίνο, αν θέλουμε να ξεπεράσουμε αυτό το πρόβλημα. Για τους εκτοπισμένους, η εκπαίδευση και τα προς το ζην θα πρέπει να θεωρηθούν κορυφαίες προτεραιότητες τόσο από τις χώρες που προσφέρουν βοήθεια όσο και από τις χώρες υποδοχής. Εάν θέλετε να μάθετε γιατί, απλά ρωτήστε έναν πρόσφυγα από τη Συρία.

Πηγή: http://nationalinterest.org/feature/focus-the-refugees-still-the-middle-east-15052